De cortisol/DHEA-S-ratio: Indicator van stressbestendigheid

Voel je je constant gespannen, vermoeid of uit balans – zelfs als je rust lijkt te nemen? Dan is de kans groot dat je lichaam signalen geeft van een verstoorde stressrespons. Stress is niet zomaar een emotie: het is een diep lichamelijk proces, gestuurd door hormonen zoals cortisol en DHEA-S. Deze twee hormonen werken als tegenpolen: terwijl cortisol het lichaam in alarmtoestand brengt, helpt DHEA-S juist om te herstellen en te beschermen.

Een gezonde balans tussen deze twee is cruciaal.
Verschillende studies hebben verbanden beschreven tussen de cortisol/DHEA-S-ratio en factoren zoals slaapkwaliteit, spierfunctie, stressadaptatie en psychologisch welzijn. Deze observaties zijn afkomstig uit wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van langdurige stress op het lichaam.¹. “De cortisol/DHEA-S-verhouding wordt in onderzoek besproken als een mogelijke indicator van hoe je lichaam op stress reageert.”

Bovendien beïnvloeden DHEA-S-niveaus verschillende lichaamssystemen en spelen ze een rol bij het vertragen van veroudering². Healsens blends lifestyle data so you can reflect on how daily habits feel and improve overall resilience, without implying any physiological diagnosis. Een ander voordeel is dat cortisol- en DHEA-S-niveaus thuis kunnen worden getest.

This article was last reviewed by Svetlana Baloban, Healsens, on January 24, 2020. This article was last modified on 4 March 2021.

Hoe cortisol en DHEA-sulfaat het lichaam beïnvloeden

Laten we beginnen met te kijken hoe cortisol en DHEA-S de algehele gezondheid beïnvloeden. Dehydroepiandrosteron (DHEA) en cortisol worden geproduceerd in de bijnieren en zijn beide afgeleid van pregnenolon. De productie van DHEA en DHEA-S bereikt zijn piek op de leeftijd van 20-30 jaar en neemt vervolgens geleidelijk af met de leeftijd. Wat betreft cortisolniveaus tonen sommige studies aan dat cortisol toeneemt met de leeftijd³, terwijl andere studies dit niet bevestigen⁴. Echter, iedereen is het erover eens dat de afname van DHEA-S leidt tot verstoringen in verschillende fysiologische systemen.

Hormonale fasen van de stressreactie

Zoals hierboven vermeld, spelen DHEA en DHEA-S een beschermende rol tijdens acute stress als antagonisten van het stresshormoon cortisol⁵⁶. Tegelijkertijd helpt cortisol ook bij een effectieve stressbeheersing. Laten we bekijken hoe dit proces verloopt.

Ongeveer 15 minuten na een stressvolle situatie stijgt het cortisolniveau en blijft dit enkele uren verhoogd — dit is fase 1. In deze fase neemt cortisol toe zonder dat DHEA merkbaar verandert. Glucose wordt gemobiliseerd, ontstekingen worden geremd, en het lichaam schakelt over op overlevingsmodus.

Bij chronische stress neemt het proces een andere wending. Het lichaam komt in fase 2, waarin cortisol langdurig verhoogd blijft en DHEA ook stijgt om de schade te beperken. Maar het evenwicht raakt verstoord: bloedsuikerregulatie, slaapkwaliteit en hormonale balans verslechteren.

Wanneer stress aanhoudt, komt het lichaam in fase 3, waarin de cortisolspiegel daalt terwijl DHEA hoog blijft. Zonder interventie raakt de bijnierfunctie uitgeput. In fase 4 dalen zowel cortisol als DHEA, wat leidt tot bijnieruitputting of zelfs bijnierfalen.

In studies worden vaak bepaalde bereikwaarden genoemd; je zorgverlener kan helpen duiden wat jouw uitslag betekent.⁷.

GERELATEERDE ARTIKELEN

WAT STRESS MET JE LICHAAM DOET

WERKING VAN CORTISOL: VIJAND OF BONDGENOOT?

HOE BURN-OUT TE VOORKOMEN: ALLOSTATISCHE BELASTING EN BURN-OUT TEST

BLOEDONDERZOEK BIOLOGISCHE LEEFTIJD BEREKENEN

BIOLOGISCHE LEEFTIJD BEREKENEN: WAT IS HET EN WAAROM IS HET BELANGRIJK?

BIOLOGISCHE LEEFTIJD TEST: NAUWKEURIGE EN TOEGANKELIJKE METINGEN

SCREENING FOR DEPRESSION | ANXIETY AND DEPRESSION

Maladaptatie bij chronische stress

Wanneer het lichaam zich niet langer adequaat kan aanpassen aan stress, ontstaat stressmaladaptatie — een chronische ontregeling van de stressrespons. Dit wordt ook wel aangeduid met termen als pregnenolonroof, cortisolontsnapping of simpelweg een verhoogde cortisol/DHEA-ratio.

Hoe langer deze toestand aanhoudt, hoe groter de negatieve impact op de fysieke gezondheid.

Onderzoek verkent samenhangen tussen de ratio en stressgerelateerde gevoelens; interpretatie hoort bij een zorgprofessional.

In sommige onderzoeken naar langdurige stressbelasting worden vergelijkbare hormonale patronen beschreven⁸.

Toch is er ook positief nieuws: sommige studies tonen aan dat suppletie met DHEA de schadelijke gezondheidseffecten van chronische stress kan verminderen.

Samenvatting: wat de cortisol/DHEA-S-ratio in een welzijnscontext kan helpen volgen

De cortisol/DHEA-S-ratio wordt in onderzoek besproken in relatie tot stressbelasting en herstel. Healsens is bedoeld om labwaarden en leefstijlgegevens te loggen en trends te volgen — niet om ziekten te screenen, te voorkomen of te diagnosticeren.

Subjectieve stress- en energiebalans in de loop van de tijd.
Hormonale patronen naast slaap, beweging en herstelgewoonten.
Educatieve context bij laboratoriumuitslagen die je met je zorgverlener bespreekt.
Langere-termijn welzijnstrends wanneer je cortisol en DHEA-S periodiek laat bepalen.

Laat interpretatie van uitslagen altijd over aan je arts of behandelaar. Healsens helpt je vooral om gegevens overzichtelijk te bewaren en gesprekken met je zorgteam voor te bereiden.

🧪 Hoe log je cortisol en DHEA-S in Healsens

Je kunt cortisol en DHEA-S laten bepalen via een bloedtest bij een partnerlaboratorium. Healsens berekent geen medische diagnoses of ziekterisico’s. Je kunt de uitslagen uploaden in de Healsens-app om ze samen met leefstijlnotities en welzijnstrends te bewaren.

Bespreek altijd met je zorgverlener wat jouw waarden voor jou betekenen. Regelmatig meten kan helpen om patronen in stress en herstel te volgen — niet om zelfstandig klinische conclusies te trekken.

🎯 Het doel van Healsens is om je te helpen gezondheids- en welzijnsgegevens overzichtelijk te organiseren en gesprekken met je zorgteam voor te bereiden.
Laten we nu bekijken hoe leefstijl deze waarden kan beïnvloeden.

GET IN ON GOOGLE PLAY

DOWNLOAD ON THE APP STORE

Beoordeling van oefeningen

Er is aangetoond dat DHEA (Aldred et al. 2009; Cumming et al. 1986) en DHEA-S (Tremblay et al. 2004) toenemen als reactie op actieve lichaamsbeweging. “Het kan indicatief zijn voor hoe zwaar je training voor je voelt; luister naar je lichaam en trainers.” Een hoger cortisolniveau en/of een lager DHEA-S-niveau kan wijzen op aanzienlijke fysieke stress. Dit kan waardevolle informatie opleveren om te beoordelen of de training voldoende intensief is of dat een lichtere aanpak nodig is om overtraining te voorkomen. Het is echter vermeldenswaard dat krachttraining een sterkere toename vertoonde in vergelijking met duurtraining (Tremblay et al. 2004). Het is ook belangrijk te benadrukken dat getrainde en niet-getrainde mensen verschillende hormonale reacties op lichaamsbeweging kunnen vertonen. Niet-getrainde mensen ervaarden meer significante verhogingen van de DHEA- en cortisolniveaus⁹¹⁰. Dit resultaat werd waargenomen bij zowel jongeren als mensen ouder dan 60 jaar¹¹.

Hoe de intensiteit van de oefening bepalen?

Voor dit doel gebruikten de onderzoekers hartslagindicatoren (HR). De oefening werd gestopt zodra de deelnemers 75% van hun maximale hartslag (HR) hadden bereikt. De maximale hartslag kunt u ook berekenen met de Tanaka-formule:

208 − (jaar × 0.7)

Dus, voor een 65-jarige persoon zal de maximale hartslag 162 slagen per minuut zijn.

Bijgevolg zal 75% van dit cijfer 121 slagen per minuut zijn. Vanuit gezondheidsopties zijn maximale belastingniveaus niet aanbevolen. Daarom wordt aangeraden tussen 50% en 80% van de maximale hartslag te gebruiken.

Onderzoek heeft aangetoond dat 16 weken regelmatige lichaamsbeweging de cortisol/DHEA-ratio met bijna 30% verminderde. Bovendien hadden atleten met de hoogste prestatieniveaus en de grootste hoeveelheid training de laagste ratio. Dus,

Gezonde Cortisol/DHEA-S Ratio

0,05 – 0,2 betekent een adaptieve stressrespons

Een cortisol/DHEA-S-ratio van 0,05 tot 0,2 wordt vaak geassocieerd met een adaptieve stressrespons.

Volg ons op Facebook|| Instagra m || Telegram || Youtube

Herstel van de bijnieren/DHEA

Hoge Сortisol/DHEA-S-ratio

Sommige mensen bespreken DHEA met hun arts; supplementkeuzes horen onder professioneel advies.

Naast DHEA-supplementen kan je arts pregnenolon¹² en **seriphos (fosfatidylserine)¹³ aanbevelen. Seriphos is ontwikkeld om de cortisolspiegel te verlagen en bevat daarnaast belangrijke voedingsstoffen voor stressbestendigheid. Pregnenolon is een steroïdhormoon dat een sleutelrol speelt bij de productie van andere steroïdhormonen, zoals progesteron, DHEA en oestrogeen.

Onderzoek toont ook aan dat visolie-supplementen¹⁴¹⁵ en een Aziatisch kruidengeneesmiddel genaamd ashwagandha beide helpen bij het verlagen van cortisolniveaus¹⁶.

Klinische opmerking

Het verbeteren van de bijnierfunctie (door het verhogen van DHEA en pregnenolon) kan de schildklierfunctie aanzienlijk verbeteren, waardoor de benodigde hoeveelheid schildkliermedicatie kan verminderen. Als met deze mogelijkheid rekening wordt gehouden, wordt aanbevolen om patiënten die schildkliermedicatie gebruiken zorgvuldig te monitoren en aanvankelijk lagere doseringen pregnenolon en DHEA te overwegen.

Lage Сortisol/DHEA-S-ratio

SZoals eerder besproken, heeft lichaamsbeweging een positief effect op DHEA- en cortisolspiegels. “Bespreek eventuele kruiden of hormoonopties altijd met je arts; hier worden ze alleen als algemene onderwerpen genoemd.”

Zowel bij een verhoogde als een verlaagde cortisol/DHEA-S-ratio wordt een bijnierondersteuningsprogramma aanbevolen. Probeer daarom een evenwichtige inname van eiwitten, gezonde vetten en koolhydraten te behouden. Bovendien is het zeer gunstig om uw groenteconsumptie te verhogen om voldoende vitaminen en mineralen binnen te krijgen. Voedingsmiddelen die rijk zijn aan vitamine C, B5, B6 en magnesium helpen bij het behouden van een gezonde bijnierfunctie.

Hoe kan ik het product kopen?

If you want to explore cortisol or DHEA-S testing, consult your healthcare provider about reputable labs and then log any results in the app for lifestyle tracking.

“In de app vind je welzijnschecks die je kunt aanschaffen om meer over jezelf te leren.”

» Ontdek hoe u uw gezondheid kunt controleren en verbeteren met het preventieve check-up plan van Healsens.

Opmerking

Als u uw Cortisol en DHEA-S wilt beoordelen maar niet in Nederland, België of Duitsland verblijft of een ander laboratorium heeft gekozen, kan Healsens uw bloedtestresultaten niet uploaden. Desondanks kunt u de vereiste tests uitvoeren bij elk laboratorium in uw land en de verkregen resultaten handmatig in de applicatie invoeren.

De app geeft algemene leefstijltips die mogelijk invloed hebben op je waarden; medisch advies blijft leidend. Daarnaast krijg je inzichtelijke overzichten van je ingevoerde gegevens om met je zorgverlener te bespreken.